भारत आणि अमेरिका यांच्यात नुकताच झालेला ऐतिहासिक व्यापार करार केवळ आर्थिक दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर राजनैतिक पातळीवरही अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. या करारानंतर अमेरिकेने घेतलेली एक भूमिका आता पाकिस्तान आणि चीनसाठी मोठी डोकेदुखी ठरत असल्याचे चित्र आहे. अमेरिकेने सार्वजनिक केलेल्या भारताच्या अधिकृत नकाशामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या भूमिकेला बळ मिळाल्याचे मानले जात आहे.
भारत-अमेरिका व्यापार करारामुळे आगामी काळात दोन्ही देशांतील आयात-निर्यात मोठ्या प्रमाणात वाढण्याची शक्यता आहे. भारतासाठी अमेरिकन बाजारपेठ अधिक खुली होणार असून, अमेरिकेसाठी भारत हा विश्वासार्ह आणि वेगाने वाढणारा भागीदार ठरणार आहे. या कराराचा भाग म्हणून अमेरिकेने भारतावरील काही टॅरिफ कमी करण्याचा निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे भारतीय उद्योगांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
या व्यापार करारानंतर अमेरिकेने भारताचा एक अधिकृत नकाशा प्रसिद्ध केला आहे. या नकाशात जम्मू-काश्मीर आणि पाकव्याप्त काश्मीर (PoK) हा भारताचाच अविभाज्य भाग असल्याचे स्पष्टपणे दाखवण्यात आले आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या या मुद्द्यावर अमेरिकेने उघडपणे भारताची बाजू मांडल्यामुळे पाकिस्तानमध्ये मोठी अस्वस्थता निर्माण झाल्याचे बोलले जात आहे. अनेक वर्षांपासून काश्मीर मुद्द्यावर आंतरराष्ट्रीय पाठिंबा मिळवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या पाकिस्तानसाठी ही बाब मोठा राजनैतिक धक्का मानली जात आहे.
पाकिस्तानसोबतच चीनलाही या नकाशामुळे मोठा फटका बसल्याचे दिसते. चीनकडून अक्साई चीनवर सातत्याने दावा केला जात असताना, अमेरिकेने प्रसिद्ध केलेल्या नकाशात हा भागही भारताच्या हद्दीत दाखवण्यात आला आहे. यामुळे भारताच्या प्रादेशिक अखंडतेबाबत अमेरिकेची भूमिका स्पष्ट झाल्याचे मानले जात आहे. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात भारत-अमेरिका जवळीक वाढत असल्याचा हा आणखी एक संकेत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
गेल्या काही काळापासून पाकिस्तान अमेरिकेसोबत संबंध सुधारण्याच्या प्रयत्नात आहे. पाकिस्तानी लष्करप्रमुख आसीम मुनीर आणि पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांनी वारंवार अमेरिकेला भेटी दिल्या, तसेच गुंतवणुकीसाठी विविध सवलती देण्याची तयारीही दर्शवली. मात्र, या सगळ्या प्रयत्नांवर पाणी फेरत अमेरिकेने भारतासोबत केलेला व्यापार करार आणि त्यानंतर घेतलेली काश्मीरविषयक स्पष्ट भूमिका पाकिस्तानसाठी धक्कादायक ठरली आहे.
भारत-अमेरिका व्यापार करार आणि त्यासोबत आलेली राजनैतिक घडामोड भारतासाठी केवळ आर्थिक यश नाही, तर आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील विश्वासार्हतेचा मोठा टप्पा मानला जात आहे. अमेरिकेच्या भूमिकेमुळे आता पाकिस्तान आणि चीन यांची पुढील प्रतिक्रिया काय असेल, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. मात्र, सध्याच्या घडीला भारतासाठी ही घडामोड अत्यंत सकारात्मक आणि निर्णायक ठरत असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
