Election 2026 : Fake News कसं ओळखायचं? निवडणुकीत अफवा कशा पसरतात?

निवडणूक म्हणजे लोकशाहीचा कणा. मात्र, सध्याच्या डिजिटल युगात निवडणूक काळात Fake News आणि अफवांचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. सोशल मीडिया, व्हॉट्सॲप आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्समुळे माहिती क्षणार्धात पोहोचते, पण त्याच वेगाने चुकीची माहितीही समाजात पसरते. याचा थेट परिणाम मतदारांच्या निर्णयक्षमतेवर होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

Fake News म्हणजे काय?

Fake News म्हणजे जाणीवपूर्वक पसरवलेली खोटी किंवा दिशाभूल करणारी माहिती. ही माहिती एखाद्या राजकीय पक्षाची प्रतिमा खराब करण्यासाठी, धार्मिक-जातीय भावना भडकवण्यासाठी किंवा मतदारांमध्ये संभ्रम निर्माण करण्यासाठी वापरली जाते. अनेकदा खोट्या बातम्या खऱ्यासारख्या भासाव्यात यासाठी बनावट फोटो, एडिट केलेले व्हिडिओ किंवा चुकीचे आकडे वापरले जातात.

निवडणुकीत अफवा कशा पसरतात?

निवडणूक काळात राजकीय तापमान वाढलेले असते. अशा वेळी काही संघटना किंवा व्यक्ती सोशल मीडियाचा वापर करून अफवा पसरवतात.
व्हॉट्सॲप फॉरवर्ड्स, फेसबुक पोस्ट्स, एक्स (ट्विटर) ट्रेंड्स आणि यूट्यूब व्हिडिओ हे Fake News पसरवण्याची प्रमुख साधने ठरतात. “ताबडतोब शेअर करा” किंवा “हे सत्य दडपलं जात आहे” अशा ओळी वापरून लोकांच्या भावनांवर परिणाम केला जातो.

Fake News कसं ओळखायचं?

तज्ज्ञांच्या मते, काही सोप्या गोष्टी लक्षात ठेवल्यास Fake News ओळखता येऊ शकते.
बातमीचा स्रोत तपासणे महत्त्वाचे आहे. ती अधिकृत आणि विश्वासार्ह माध्यमातून आली आहे का, हे पाहावे. मथळा अतिशय भावनिक किंवा धक्कादायक वाटत असेल, तर सावध राहावे. फोटो किंवा व्हिडिओ असल्यास त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे. तसेच, तीच बातमी इतर विश्वासार्ह माध्यमांमध्ये आली आहे का, हे पाहणेही गरजेचे आहे.

मतदारांची जबाबदारी

Fake News रोखण्यासाठी केवळ प्रशासन किंवा सोशल मीडिया कंपन्यांवर अवलंबून राहून चालणार नाही. सजग आणि जबाबदार मतदार हीच लोकशाहीची खरी ताकद आहे. कोणतीही माहिती शेअर करण्याआधी तिची खात्री करणे, हाच Fake News विरोधातील प्रभावी उपाय आहे. निवडणुका मुक्त, पारदर्शक आणि निर्भय वातावरणात पार पडाव्यात यासाठी Fake News ओळखणे आणि त्याला थांबवणे आज काळाची गरज बनली आहे.