लांब पल्ल्याच्या रेल्वे प्रवासात प्रवाशांना सर्वात जास्त भेडसावणारी समस्या म्हणजे झोप लागल्यावर आपले स्टेशन चुकण्याची भीती. विशेषतः रात्रीच्या प्रवासात ही चिंता अधिक वाढते. मात्र आता भारतीय रेल्वे आणि IRCTC यांनी प्रवाशांसाठी मोठी दिलासा देणारी सेवा सुरू केली आहे. ‘डेस्टिनेशन अलर्ट’ आणि ‘वेक-अप अलार्म’ या अत्याधुनिक सुविधेमुळे प्रवाशांना आता निर्धास्त झोप घेता येणार आहे.
ही सेवा प्रवाशांच्या नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर आधारित कार्य करते. ट्रेन तुमच्या नियोजित गंतव्य स्थानकापासून सुमारे २० मिनिटांच्या अंतरावर आली की, तुमच्या मोबाईलवर अलार्म किंवा IVR कॉल येतो. त्यामुळे प्रवाशांना वेळेत उठून सामान आवरणे आणि उतरण्याची तयारी करणे शक्य होते. विशेषतः महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि लहान मुलांसोबत प्रवास करणाऱ्यांसाठी ही सुविधा वरदान ठरत आहे.
या सेवेचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे ती इंटरनेटवर अवलंबून नाही. IVR (Interactive Voice Response) तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने ही प्रणाली कार्य करते. त्यामुळे मोबाईलमध्ये डेटा नसला किंवा नेटवर्क कमी असले तरीही अलर्ट सेवा सुरळीत चालते. रेल्वेच्या लाइव्ह ट्रॅकिंग सिस्टिमशी ही सुविधा जोडलेली असल्याने अलर्ट अचूक वेळेत मिळतो.
‘डेस्टिनेशन अलर्ट’ सेवा सुरू करण्यासाठी प्रवाशांनी खालील सोपी प्रक्रिया करावी:
मोबाईलवरून १३९ हा रेल्वे हेल्पलाईन क्रमांक डायल करा.
तुमची पसंतीची भाषा निवडा.
मुख्य मेनूमध्ये ‘डेस्टिनेशन अलर्ट’ पर्यायासाठी ७ क्रमांक दाबा.
तुमचा १० अंकी PNR क्रमांक टाका.
माहितीची पडताळणी करून १ दाबून सेवा सक्रिय करा.
नोंदणी यशस्वी झाल्यावर पुष्टीकरणाचा एसएमएस येतो. त्यानंतर तुम्ही निर्धास्त झोपू शकता.
या सुविधेमुळे प्रवासातील तणाव मोठ्या प्रमाणात कमी होतो. वारंवार खिडकीबाहेर पाहण्याची किंवा मोबाईलवर लोकेशन तपासण्याची गरज राहत नाही. इंटरनेटची आवश्यकता नसल्यामुळे मोबाईलची बॅटरीही वाचते. या सेवेसाठी रेल्वेकडून नाममात्र शुल्क आकारले जाते, जे साधारणपणे ३ ते १० रुपयांदरम्यान असते आणि ते मोबाईल बॅलन्समधून वजा केले जाते.
तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर करून प्रवाशांचा अनुभव अधिक सुरक्षित आणि सुलभ करण्याच्या दिशेने भारतीय रेल्वेने हे महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. डिजिटल सेवांचा विस्तार करताना ग्रामीण भागातील प्रवाशांनाही समान सुविधा मिळाव्यात, यासाठी इंटरनेटशिवाय चालणारी प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे.
एकंदरीत, ‘डेस्टिनेशन अलर्ट’ सेवा ही आधुनिक रेल्वे प्रवासातील एक उपयुक्त आणि प्रभावी सुविधा ठरत आहे. आता स्टेशन सुटण्याची चिंता न करता प्रवासी निर्धास्त झोप घेऊ शकतात आणि अधिक सुखकर प्रवासाचा आनंद घेऊ शकतात.