मकरसंक्रांती हा भारतातील अत्यंत महत्त्वाचा सण असून तो देशभर मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. यंदा १४ जानेवारी २०२६ रोजी मकरसंक्रांती साजरी होणार आहे. या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो आणि उत्तरायणाची सुरुवात होते, म्हणूनच हा दिवस अत्यंत शुभ मानला जातो. सूर्यनारायणाची उपासना, गंगास्नान, तीळगूळ वाटप यांसोबतच पतंग उडवण्याची परंपरा विशेष महत्त्वाची मानली जाते. मात्र, मकरसंक्रांतीच्या दिवशी पतंग उडवण्यामागे केवळ करमणूक नसून धार्मिक, वैज्ञानिक आणि सामाजिक कारणेही दडलेली आहेत.
धार्मिक दृष्टिकोनातून पाहता, पौराणिक कथांनुसार भगवान राम यांनी मकरसंक्रांतीच्या दिवशी पतंग उडवण्याची परंपरा सुरू केल्याचे मानले जाते. एका आख्यायिकेनुसार रामाने उडवलेला पतंग थेट इंद्रलोकात पोहोचला आणि त्यानंतर या दिवशी पतंग उडवण्याची प्रथा प्रचलित झाली. तसेच, नवीन पिकाच्या स्वागताचा आनंद व्यक्त करण्यासाठीही पतंग उडवण्याची परंपरा जोडली जाते.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पतंग उडवणे आरोग्यदायी मानले जाते. हिवाळ्याच्या शेवटी सूर्यप्रकाशात वेळ घालवणे शरीरासाठी लाभदायक ठरते. पतंग उडवताना हात, डोळे आणि मेंदू यांचा समन्वय साधला जातो, ज्यामुळे शरीराची हालचाल वाढते आणि स्नायू सैल होतात. यामुळे एकप्रकारे व्यायामही होतो. तसेच सूर्यकिरणांच्या संपर्कामुळे शरीराला आवश्यक असलेले व्हिटॅमिन डी मिळते, जे हाडांसाठी उपयुक्त आहे.
सामाजिक दृष्टिकोनातून मकरसंक्रांतीच्या दिवशी पतंगबाजी लोकांना एकत्र आणते. कुटुंबीय, मित्रपरिवार आणि शेजारी एकत्र येऊन पतंग उडवतात, ज्यामुळे सामाजिक सलोखा वाढतो. मुलांसाठी हा सण आनंदाचा ठरतो, तर मोठ्यांसाठी बालपणीच्या आठवणींना उजाळा देणारा असतो. आज अनेक राज्यांमध्ये, विशेषतः गुजरातमध्ये, मकरसंक्रांतीच्या काळात पतंग उडवण्याच्या स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. त्यामुळे या परंपरेला आता सांस्कृतिक आणि उत्सवात्मक स्वरूप प्राप्त झाले आहे. एकूणच, मकरसंक्रांतीला पतंग उडवणे ही परंपरा श्रद्धा, आरोग्य, आनंद आणि एकतेचे प्रतीक मानली जाते.