दरवर्षी ४ फेब्रुवारी रोजी ‘वर्ल्ड कॅन्सर डे’ साजरा केला जातो. या दिवसामागचा उद्देश एकच आहे. कर्करोगाविषयी जनजागृती वाढवणे, वेळेवर निदानाचे महत्त्व पटवून देणे आणि या गंभीर आजाराविरुद्ध एकत्र लढण्याचा संदेश देणे. मात्र, या जागरूकतेच्या प्रयत्नांदरम्यान एक धक्कादायक वास्तव समोर येत आहे. भारतामध्ये कॅन्सरच्या रुग्णांची संख्या वेगाने वाढत आहे.
भारतातील कॅन्सरची वाढती आकडेवारी
राष्ट्रीय कॅन्सर संस्थेच्या २०२३ च्या अहवालानुसार, भारतात तब्बल १४,९६,९७२ नवीन कर्करोग रुग्ण नोंदवले गेले होते. महिलांमध्ये स्तनाचा कर्करोग (Breast Cancer) तर पुरुषांमध्ये फुफ्फुसाचा (Lung Cancer) आणि तोंडाचा (Mouth Cancer) कर्करोग सर्वाधिक आढळतो. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, ही संख्या केवळ निदान झालेल्या रुग्णांची असून प्रत्यक्षात अनेक प्रकरणे उशिरा समोर येतात किंवा नोंदच होत नाहीत. तज्ज्ञांचा इशारा आहे की, जर हीच गती कायम राहिली तर २०४० पर्यंत भारतात कॅन्सरचे रुग्ण दोन ते तीनपट वाढू शकतात. ही बाब केवळ आरोग्य व्यवस्थेसाठीच नव्हे, तर समाजासाठीही गंभीर इशारा आहे.
कॅन्सर का वाढतो आहे?
डॉक्टरांच्या मते, कर्करोग वाढण्यामागे एकच कारण नसून अनेक घटक जबाबदार आहेत.
अस्वस्थ जीवनशैली
आजची धावपळीची जीवनशैली, व्यायामाचा अभाव, दीर्घकाळ बसून काम करणे आणि अपुरी झोप यामुळे शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी होते. यामुळे कॅन्सरसारख्या आजारांचा धोका वाढतो.
चुकीच्या आहाराच्या सवयी
जंक फूड, प्रक्रिया केलेले पदार्थ, जास्त साखर, मीठ आणि चरबीयुक्त आहार यामुळे लठ्ठपणा वाढतो. लठ्ठपणा हा कॅन्सरचा एक मोठा जोखीम घटक मानला जातो.
तंबाखू आणि मद्यसेवन
भारतामध्ये तोंडाचा, घशाचा आणि फुफ्फुसाचा कॅन्सर मोठ्या प्रमाणात वाढण्यामागे तंबाखू, गुटखा, सिगारेट आणि मद्यपान ही प्रमुख कारणे आहेत.
प्रदूषण आणि पर्यावरणीय बदल
हवेचे प्रदूषण, रसायनांचा संपर्क, औद्योगिक धूर आणि बदलते हवामान यामुळे देखील कॅन्सरचा धोका वाढतो.
अनुवांशिक कारणे
काही प्रकरणांमध्ये कॅन्सर हा अनुवांशिक देखील असतो. कुटुंबातील इतिहास असल्यास धोका अधिक असतो.
कॅन्सरची महत्त्वाची लक्षणे कोणती?
कॅन्सरची लक्षणे सुरुवातीला साधी वाटू शकतात, पण त्याकडे दुर्लक्ष केल्यास धोका वाढतो.
अचानक वजन कमी होणे किंवा वाढणे
सतत थकवा जाणवणे
भूक न लागणे किंवा लवकर पोट भरल्यासारखे वाटणे
पोटात सतत वेदना, सूज, अपचन
लघवीत बदल, जळजळ
सतत खोकला, श्वास घेण्यास त्रास
तोंडात न भरून येणारे छाले, गाठ किंवा रक्तस्त्राव
स्तनाचा कॅन्सर (Breast Cancer)
स्त्रियांमध्ये झपाट्याने वाढणारा हा कर्करोग आहे.
स्तनात गाठ किंवा सूज
स्तनाच्या आकारात किंवा रंगात बदल
निप्पलमधून रक्त किंवा स्राव
ही लक्षणे आढळल्यास तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. नियमित तपासणी आणि स्तनपान (Breastfeeding) देखील कॅन्सरचा धोका कमी करण्यास मदत करते.
फुफ्फुसाचा कॅन्सर (Lung Cancer)
स्मोकिंग, प्रदूषण आणि रसायनांचा संपर्क ही यामागची मुख्य कारणे आहेत. सतत खोकला, छातीत वेदना, दम लागणे ही याची प्रमुख लक्षणे आहेत.
तोंडाचा कॅन्सर (Mouth Cancer)
तंबाखू, गुटखा आणि मद्यपानामुळे भारतात या कॅन्सरचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे. तोंडातील गाठ, छाले, रक्तस्त्राव ही लक्षणे आहेत.
कॅन्सर टाळण्यासाठी काय करावे?
संतुलित आणि आरोग्यदायी आहार घ्या
नियमित व्यायाम करा
तंबाखू आणि मद्यसेवन पूर्णपणे टाळा
वजन नियंत्रणात ठेवा
नियमित वैद्यकीय तपासणी करा