Constitution Day: संविधान दिन २६ नोव्हेंबरलाच का साजरा करतो? किती दिवसांच्या कठोर परिश्रमानंतर संविधान तयार झाले?
भारताचा संविधान दिन हा केवळ एक उत्सव नसून भारतीय लोकशाहीच्या पायाभरणीची आठवण आहे, असा स्वर ठेवून ही बातमी मांडता येते. २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान सभेने भारताचे संविधान स्वीकारले आणि या ऐतिहासिक क्षणाच्या स्मरणार्थ दरवर्षी २६ नोव्हेंबर हा दिवस संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो.
आज आपण ज्या स्वातंत्र्याचा, मूलभूत हक्कांचा आणि लोकशाही व्यवस्थेचा अभिमान बाळगतो, त्याचा पाया त्या दिवशी रचला गेला. जेव्हा भारताला त्याची खरी ओळख देणारा संविधानाचा मसुदा अंतिम स्वरूपात मंजूर झाला. स्वातंत्र्यानंतर भारतासमोर सुस्थिर आणि स्पष्ट शासनव्यवस्थेचे मोठे आव्हान होते, आणि संविधान सभेला या व्यवस्थेचा आराखडा तयार करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली. दोन वर्षे, अकरा महिने आणि अठरा दिवसांच्या अथक परिश्रमानंतर हा मसुदा पूर्ण झाला आणि २६ नोव्हेंबर हा दिवस भारतीय इतिहासात अमर ठरला.
भारताची संविधान सभा १९४६ मध्ये स्थापन झाली आणि तिच्या अध्यक्षपदी नंतरचे पहिले राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद होते. तर मसुदा समितीचे नेतृत्व डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले. १९४८ च्या सुरुवातीला आंबेडकरांनी संविधानाचा मसुदा सभेपुढे मांडला आणि दीर्घ चर्चासत्रांनंतर २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान औपचारिकरित्या स्वीकारण्यात आले. त्यानंतर २६ जानेवारी १९५० रोजी संविधान लागू झाले आणि भारत अधिकृतपणे प्रजासत्ताक बनला, ज्याची आठवण आपण गणतंत्र दिन म्हणून दरवर्षी साजरी करतो.
भारतीय संविधान हे जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान मानले जाते आणि त्याची इंग्रजी आवृत्ती एक लाखाहून अधिक शब्दांची आहे. एकात्म आणि संघीय वैशिष्ट्यांचा समतोल, विस्तृत अधिकार आणि कर्तव्यांची मांडणी यामुळे हे संविधान जगातील सर्वात वेगळे आणि सर्वसमावेशक दस्तऐवज मानले जाते. प्रस्तावनेत भारताला सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आणि लोकशाही प्रजासत्ताक म्हणून घोषित केले असून प्रत्येक नागरिकाला न्याय, स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता देण्याचा संकल्प मांडला आहे.
२०१५ मध्ये भारत सरकारने संवैधानिक मूल्यांबद्दल जनजागृती वाढवण्यासाठी २६ नोव्हेंबरला अधिकृतपणे संविधान दिन म्हणून घोषित केले आणि हे वर्ष डॉ. भीमराव आंबेडकर यांच्या १२५ व्या जयंतीचे वर्ष होते. संविधान दिन हा २७१ सदस्यांच्या दूरदृष्टी, कष्ट आणि समर्पणाचा सन्मान करणारा दिवस आहे, ज्यांनी एकत्रितपणे देशाच्या भविष्याचा आराखडा उभा केला. हा दिवस आपल्याला लोकशाहीची खरी ताकद नागरिकांच्या सक्रिय सहभागात आणि संविधानातील मूल्यांचे प्रामाणिक पालन करण्यात आहे, याची जाणीव करून देतो आणि केवळ अधिकार नव्हे तर कर्तव्येही समजून घेण्याची प्रेरणा देतो.
२६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान सभेने भारतीय संविधान स्वीकारले
म्हणून हा दिवस संविधान दिन म्हणून पाळला जातो.
संविधान तयार होण्यासाठी दोन वर्षे, अकरा महिने आणि अठरा दिवस एवढा काळ सातत्याने मेहनत घेण्यात आली.
भारतीय संविधान जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान असून प्रस्तावनेत न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता यांचा संकल्प व्यक्त केला आहे.
